Hver á að vinna verk­efni Reykja­vík­ur­borg­ar og veita borg­ar­bú­um þá þjón­ustu sem þeim ber? Flokk­arn­ir sem bjóða fram í Reykja­vík hafa mjög skipt­ar skoð­an­ir á því hvort fela eigi einka­að­il­um fram­kvæmd verk­efna borg­ar­inn­ar.

Sorp­hirða, snjó­mokst­ur, við­hald á veg­um, rekst­ur skóla og jafn­vel verk­efni tengd skipu­lag­i, bygg­ing­ar­eft­ir­liti og heil­brigð­is­eft­ir­lit­i; allt eru þetta verk­efni sem til greina kem­ur að einka­að­il­ar taki að sér gegn greiðslu frá Reykja­vík­ur­borg. Hægri flokk­arn­ir vilja fara þessa leið á ýms­um svið­um en vinstriflokk­arn­ir eru því mjög mót­falln­ir.

Af hverju leggja flokk­arn­ir þetta til, hverj­ir eru kost­ir út­vist­un­ar og hvað ber að varast? Fjall­að er um mál­ið í kosn­inga­þætti Gímalds­ins, Börn og bíla­stæð­i. Stefn­ur flokk­anna eru reif­að­ar og rætt við Evu Mar­ín Hlyns­dótt­ur, pró­fess­or í stjórn­mála­fræði við Há­skóla Ís­lands, en hún hef­ur sér­hæft sig á sveit­ar­stjórn­ar­stig­in­u.

Hér fyr­ir neð­an er að­eins fjall­að um brot af efni þátt­ar­ins en hægt er að hlusta á hann í spil­ar­an­um hér að ofan og á öll­um helstu hlað­varpsveit­u­m.

Lít­il yf­ir­sýn og eft­ir­lit ekki nógu gott

„Við höf­um mjög litla yf­ir­sýn yf­ir þessa stöðu á Ís­landi og vit­um í raun­inni allt of lít­ið um það hvaða verk­efn­um er út­vi­stað, hvern­ig þeim er fylgt út­vi­st­uð og hvern­ig þeim er fylgt eft­ir,“ seg­ir Eva Mar­ín. Hún seg­ir skorta á yf­ir­sýn yf­ir þenn­an þátt í rekstri sveit­ar­fé­lag­anna. „Sem er dá­lít­ið sér­stakt vegna þess að þarna eru nátt­úru­lega ansi mikl­ir pen­ing­ar í spil­inu og við í raun­inni þyrft­um að hafa miklu betri yf­ir­sýn yf­ir þessi mál,” seg­ir hún.

Eva Mar­ín seg­ir hag­kvæmni eina helstu ástæðu þess að verk­efn­um sé út­vi­stað. Hún tek­ur snjó­mokst­ur sem dæmi, sem krefst mik­ils tækja­kosts auk þess sem álag­ið sé ófyr­ir­sjá­an­leg­t. Einka­að­il­inn eigi þá tæk­in, sjái um við­hald, starfs­manna­hald, geymslu tækj­anna og ann­að sem þeim fylg­i.

Eva Mar­ín bend­ir líka á að minnstu sveit­ar­fé­lög­in hafi ekki bol­magn til að sinna öll­um verk­efn­um og fari því oft þá leið að semja við einka­að­ila eða ná­granna­sveit­ar­fé­lög um fram­kvæmd þeirra.

Eva Mar­ín var­ar við því að verk­efn­um sé út­vi­stað í því skyni að spara pen­inga eða til að ein­falda stjórn­sýsl­una. Því með út­vist­un verk­efna þurfi að efla eft­ir­lits­kerf­ið. „Þú losn­ar ekki við starfs­fólk, það fær­ist bara til. Þú þarft alltaf að vera með fólk til þess að fylgj­ast með því að það sé í lagi með þessa þjón­ust­u,“ seg­ir Eva og bæt­ir við:

„Það litla sem við vit­um um þetta í ís­lenskri stjórn­sýslu, og þá er ég ekki bara að tala um sveit­ar­fé­lög­in, er að eft­ir­lit með samn­ing­um og þeirri þjón­ustu sem er ver­ið að kaupa er ekki alltaf nógu gott og mjög oft er þessi end­ur­mats­þátt­ur van­met­inn.“

Eva seg­ir sjálf­sagt að stjórn­mála­menn tak­ist á um hvort stjórn­sýsl­an eigi að vera að­eins minni eða stærri en stjórn­sýsl­an þurfi sér­þekk­ingu sem hverfi ekki með út­vist­un verk­efna.

Af því leiði að það felist ekki alltaf sparn­að­ur í út­vist­un verk­efna, enda kosti pen­inga að fylgja eft­ir samn­ing­um „Það kost­ar að vera með fólk í vinnu við það að fylgj­ast með því að verk­efn­in séu unn­in og þau séu unn­in rétt.“

Áhersl­ur flokk­anna

Þótt út­vist­un verk­efna hins op­in­bera sé lítt rann­sök­uð á Ís­land­i, hef­ur hún ver­ið mik­ið rann­sök­uð er­lend­is. Rann­sókn­ir benda til að á sveit­ar­stjórn­ar­stig­inu sé verk­efn­um frek­ar út­vi­stað þar sem að­eins einn flokk­ur er í meiri­hluta í sveit­ar­stjórn. Eft­ir því sem fleiri flokk­ar koma að meiri­hluta­sam­starf­i, því ólík­legra verð­ur að verk­efn­um sé út­vi­stað.

Rann­sókn­ir sýna einnig að miðju­- og hægri­flokk­ar eru lík­legri til að að­hyll­ast út­vist­un verk­efna en vinstri­s­inn­að­ir flokk­ar. Ís­lensk­ir stjórn­mála­flokk­ar eru ekki und­an­tekn­ing frá þessu.

Nokk­ur fram­boð sem bjóða fram til borg­ar­stjórn­ar hafa út­vist­un verk­efna á stefnu­skrá sinn­i.

Út­vist­un á skipu­lags­sviði

Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn geng­ur lengst í slík­um fyr­ir­ætl­un­um. Flokk­ur­inn vill kanna mögu­leika á að fyr­ir­tæki reki leik­skóla fyr­ir starfs­menn sína og að end­ur­semja eigi við sjálf­stætt starf­andi leik-­ og grunn­skóla svo styrkja megi rekstr­ar­grund­völl þeirra.

Þá vill flokk­ur­inn bjóða út sorp­hirðu borg­ar­inn­ar og nýta gervi­greind og út­vista verk­efn­um í aukn­um mæli við staf­ræna þró­un. Flokk­ur­inn ætl­ar að selja mal­bik­un­ar­stöð­ina Höfða og þjón­ustu­væða emb­ætti skipu­lags­full­trú­a, bygg­inga­full­trúa og heil­brigð­is­eft­ir­lits og skoða þar mögu­leika til auk­inn­ar út­vist­un­ar.

Ým­is­legt á líka að byggja í sam­starfi við einka­að­ila, kom­ist Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn til valda, þjóð­ar­höll og þjóð­ar­leik­vang, hjúkr­un­ar­heim­il­i, skóla­ og leik­skóla­bygg­ing­ar og upp­bygg­ingu skíða­iðk­un­ar og úti­vist­ar í Skála­felli, allt í sam­starfi við einka­að­ila og eft­ir at­vik­um einnig við rík­ið.

Einkaaðilar reki bíla­stæða­húsin

Við­reisn vill að borg­in bjóði út rekst­ur sem aug­ljóst er að einka­að­il­ar geti sinnt bet­ur. Flokk­ur­inn styð­ur fjöl­breytt rekstr­ar­form í leik­skól­um og vill bjóða út rekst­ur bíla­stæða­húsa.

Þá seg­ir flokk­ur­inn að val­frelsi sé horn­steinn góðr­ar vel­ferð­ar­þjón­ust­u. Starfs­fólk í barna­vernd og vel­ferð­ar­þjón­ustu hafi lengi kall­að eft­ir fleiri úr­ræð­um og í því skyni vill Við­reisn auka sam­starf við fé­laga­sam­tök og sjálf­stætt starf­andi að­ila.

Þá seg­ir flokk­ur­inn að efla þurfi sam­starf við einka­að­ila í sorp­mál­u­m.

Þjón­usta við aldr­aða í fjöl­breyttu rekstr­ar­formi

Mið­flokk­ur­inn nefn­ir í sín­um áhersl­um auk­ið svig­rúm fyr­ir sjálf­stætt starf­andi leik­skóla og er op­inn fyr­ir hug­mynd­inni um fyr­ir­tækja­leik­skóla.

Flokk­ur­inn styð­ur fjöl­breytt rekstr­ar­form í þjón­ustu við eldri borg­ara og í öðr­um mála­flokk­um.

Einka­að­il­ar reki skemmti­garð

Fram­sókn er á svip­aðri línu og áð­ur­nefnd­ir flokk­ar þeg­ar kem­ur að leik­skól­um og dag­gæslu, en nefn­ir út­vist­un ekki að öðru leyt­i, fyr­ir ut­an að flokk­ur­inn vill efla Hús­dýra­garð­inn og skoða hvort hægt sé að styrkja hann sem skemmti­garð í sam­vinnu við einka­að­ila.

Vinda eigi ofan af útvistun

Vinstr­ið og Sós­í­alist­ar eru al­far­ið á móti út­vist­un verk­efna og vilja vinda of­an af sam­starfi við einka­að­ila í þjón­ustu borg­ar­inn­ar.

Borgin beri sjálf ábyrgð á eigin þjónustu

Vinstr­ið tel­ur að borg­in eigi ekki að út­vista verk­efn­um eða störf­um. Fram­boð­ið tel­ur að með því að halda lyk­il­verk­efn­um í rekstri borg­ar­inn­ar sé hægt að tryggja betri kjör, starfs­ör­yggi og auk­in gæð­i.

Þessi áhersla Vinstr­is­ins gild­ir ekki bara um fram­tíð­ina held­ur vill fram­boð­ið vinda of­an af út­vist­un verk­efna. Borg­in eigi að bera ábyrgð á eig­in þjón­ustu og fólk­inu sem vinn­ur fyr­ir hana.

Vist­heim­ila­klúð­ur og fjár­aust­ur

Sós­í­alist­ar hafa ít­ar­lega stefnu á þessu svið­i. Flokk­ur­inn dreg­ur fram ým­is klúð­ur sem orð­ið hafa í tengsl­um við út­vi­st­uð verk­efn­i, með­al ann­ars í tengsl­um við áfanga­heim­il­i, fóst­ur­heim­ili og barna­vernd. Þar hafi eft­ir­liti borg­ar­inn­ar ver­ið klúðr­að og best fari á því að borg­in sinni þess­um verk­efn­um sjálf.

Sós­í­alist­ar nefna líka snjó­mokst­ur og telja ekk­ert vit í því að borg­in greiði há­ar fjár­hæð­ir fyr­ir þjón­ustu sem sé illa veitt og gagn­rýna einnig að greiða þurfi verk­tök­um þótt ekk­ert hafi snjó­að. Flokk­ur­inn ræð­ir líka mál­efni mal­bik­un­ar­stöðv­ar­inn­ar Höfða sem þurfi að vera í sam­keppni á mark­aði um verk­efni borg­ar­inn­ar. Best fari á því að fyr­ir­tæki borg­ar­inn­ar sinni vega­við­hald­i.

Þá vilja Sós­í­alist­ar að borg­in reki eig­in eld­hús fyr­ir leik-­ og grunn­skóla. Fjár­út­lát til staf­rænn­ar þró­un­ar sem einka­að­il­ar sinna eru gagn­rýnd enda hafi þau ekki skil­að öðru en há­um kostn­aði og lé­leg­um hug­bún­að­i. Er þró­un Klapps­ins, greiðslu­apps Strætó, nefnd sem dæmi. Að lok­um seg­ir í stefnu Sós­í­alista að kostn­að­ur við þró­un bíla­stæða­apps sé smá­vægi­leg­ur og verk­efn­ið hag­kvæmt. Hér tala Sós­í­alist­ar af reynslu, því þeir hafa sjálf­ir þró­að app­ið Rósa Park­s, sem þeir vilja gefa borg­inn­i.

Hér að fram­an er að­eins fjall­að um brot af því sem fram kem­ur í þætt­in­um. Hægt er að hlusta á hann í spil­ar­an­um hér fyr­ir neð­an og á öll­um helstu hlað­varpsveit­u­m.