Bar­átt­an Meloni gegn dóm­ur­un­um, eins og Ítal­ir köll­uðu hana, hef­ur ver­ið til lykta leidd og dóm­ar­arn­ir unn­u. Nið­ur­stað­an er tal­in stærsta áfall Giorgiu Meloni, forsætisráðherra Ítalíu, síð­an rík­is­stjórn henn­ar var mynd­uð haust­ið 2022.

Stjórn­ar­skrár­breyt­ing­in sem kos­ið var um varð­ar dóms­kerf­ið, en Giorgia Meloni og hægri­­­stjórn henn­ar hafa haft horn í síðu þess alla valda­tíð sína. Breyt­ing­in gerði ráð fyr­ir nýju kerfi við skip­un dóm­ara og með henni átti einnig að koma í veg fyr­ir að sak­sókn­ar­ar gætu orð­ið dóm­ar­ar síð­ar á starfs­ferli sín­um. Þá var einnig lagt til að sett­ur yrði upp sér­stak­ur dóm­stóll til að fjalla um aga­mál dóm­ara og sak­sókn­ara en hing­að til hef­ur sér­stök deild inn­an Hæsta­rétt­ar lands­ins séð um slík mál.

Breyt­ing­arn­ar, sem ítalska þjóð­in hef­ur nú hafn­að, byggja að nokkru leyti á til­lög­um frá valda­tíð Sil­vio Berluscon­i, sem freist­aði þess sjálf­ur að breyta stjórn­ar­skránni í valdatíð sinni. Berlusconi var þá sjálf­ur flækt­ur í tugi saka­mála og lýsti hann op­in­ber­um sak­sóknur­um lands­ins sem krabba­meini lýð­ræð­is í land­in­u. Því mati eru marg­ir í rík­is­stjórn Meloni sam­mála enda hafa þeir sjálf­ir feng­ið smjör­þef­inn af því.

Kosn­ing­in stóð í tvo daga, sunnu­dag­inn 22. mars og mánu­daginn 23. mars. Upp­haf­lega var talið að góð kjör­sókn myndi vinna með Meloni og rík­is­stjórn henn­ar, en á mánu­dag varð ljóst að kjör­sókn­in yrði svo góð að mögu­lega snérist taf­lið við og svo mik­il kjör­sókn ynni gegn rík­is­stjórn­inn­i. Það varð raun­in. Kjör­sókn var rétt und­ir 60 pró­sent. 57,3 pró­sent höfn­uðu breyt­ing­unni en 43,6 pró­sent vildu stað­festa hana.

Stjórnin vildi greiða fyrir brottvísun innflytjenda

Tals­menn rík­is­stjórn­ar­inn­ar sögðu breyt­ing­arn­ar tryggja nauð­syn­lega hreins­un inn­an kerf­is­ins og greiða fyr­ir stefnu­mál­um rík­is­stjórn­ar­inn­ar um brott­vís­un ólög­legra inn­flytj­enda og auk­ið al­manna­ör­ygg­i.

View this post on Instagram

A post shared by Giorgia Meloni (@giorgiameloni)

Stjórn­ar­and­stað­an naut hins veg­ar full­ting­is dóm­ara­stétt­ar lands­ins, lög­manna og emb­ætt­is­manna úr rétt­ar­kerf­in­u, sem gagn­rýndu breyt­ing­arn­ar mjög og töldu þær til þess falln­ar að draga úr sjálf­stæði dóms­valds­ins og auka póli­tísk af­skipti af því. Vís­uðu gagn­rýnend­ur ekki síst til breyt­inga sem boð­að­ar hafa ver­ið í kjöl­far stjórn­ar­skrár­breyt­inga. Laga­frum­vörp sem gera myndu sak­sókn­ara háð­ari ráðu­neyt­um og skerða með því sjálf­stæði þeirra, jafn­vel þannig að fram­kvæmd­ar­vald­ið gæti ákveð­ið hvaða rann­sókn­ir yrðu fram­kvæmd­ar.

For­ystu­menn rík­is­stjórn­ar­inn­ar hafa ekki leg­ið á skoð­un­um sín­um um stétt dóm­ara og sak­sókn­ara í að­drag­anda at­kvæða­greiðsl­unn­ar. Meloni hef­ur sak­að þá um að grafa und­an inn­flytj­enda­stefnu rík­is­stjórn­ar­inn­ar og við­leitni til að sporna gegn glæp­um. Í við­töl­um og kosn­inga­á­vörp­um hef­ur hún sagt að verði breyt­ing­un­um hafn­að muni það stefna al­manna­ör­yggi í hættu og þýða að „fleiri inn­flytj­end­ur, nauð­gar­ar, barn­a­níð­ing­ar og eit­ur­lyfja­sal­ar gangi laus­ir.“ Dóms­mála­ráð­herr­ann Car­lo Nordio sem breyt­ing­in er eink­um kennd við hef­ur upp­nefnt Hæsta­rétt lands­ins sem „hálfma­fíu.“

Ráð­herr­arn­ir sjálf­ir til rann­sókn­ar

Meloni var sjálf tek­in til rann­sókn­ar í fyrra eft­ir að líbíska stríðs­herr­an­um Ossama al­Masri var sleppt úr hald­i. Hann var þá eft­ir­lýst­ur af Al­þjóða saka­mála­dóm­stóln­um í Haag og var á þeim grund­velli hand­tek­inn í ítölsku borg­inni Tórínó. Eft­ir að Al­Masri var leyst­ur úr haldi var hon­um flog­ið til Líb­íu í flug­vél á veg­um ítalska rík­is­ins.

Rann­sókn sak­sókn­ara beind­ist eink­um að því hvort Meloni hefði veitt stríðs­glæpa­manni á flótta, að­stoð, og gerst þannig sek um refsi­vert at­hæfi og hvort al­manna­fé hafi ver­ið ráð­staf­að með ólög­mæt­um hætti í þeirri að­gerð.

Næst­ráð­andi Meloni í rík­is­stjórn­inn­i, Matteo Sal­vin­i, hef­ur líka lent í ítalska rétt­ar­kerf­inu en hann var ákærð­ur fyr­ir mann­rán ár­ið 2021 fyr­ir að hafa lát­ið kyrr­setja bát með um 100 flótta­menn inn­an­borðs þeg­ar hann var inn­an­rík­is­ráð­herra ár­ið 2019. Var flótta­fólk­ið kyrr­sett í bátn­um í tæp­ar þrjár vik­ur áð­ur en dóm­ar­ar úr­skurð­uðu að fólk­inu skyldi hleypt í land. Sal­vini var end­an­lega sýkn­að­ur af ákærunni í des­em­ber í fyrra.

Kosn­ing sem kjós­end­ur botna ekk­ert í

Flest­ir Ítal­ir eru sam­mála um að ítalska rétt­ar­kerf­ið sé brot­ið. Mála­þung­inn er mik­ill og kerf­ið sein­virkt. Þeir sem vilja leita rétt­ar síns á Ítal­íu þurfa að vera reiðu­bún­ir að bíða nið­ur­stöðu ár­um og jafn­vel ára­tug­um sam­an. Þótt Meloni hafi hald­ið því fram að hin­ar boð­uðu breyt­ing­ar myndu gera kerf­ið skil­virkara eru fæst­ir úr lög­manna­stétt sam­mála henni um það. Breyt­ing­arn­ar komi skil­virkni kerf­is­ins ekk­ert við.

Raun­ar eru breyt­ing­arn­ar svo tækni­leg­ar að erf­ið­lega hef­ur geng­ið að skýra út fyr­ir ítölsk­um al­menn­ingi hvað þær þýða í raun og veru. Og það er stærsta vanda­mál­ið sem kjós­end­ur hafa stað­ið frammi fyr­ir. Er þetta tal­in ein af ástæð­um þess að kosn­ing­in snérist í raun­inni upp í kosn­ingu um Giorgiu Meloni og rík­is­stjórn henn­ar. Tap Meloni í þessari atkvæðagreiðslu er tal­ið mesta póli­tíska áfall for­sæt­is­ráð­herr­ans síð­an rík­is­stjórn henn­ar var mynd­uð í októ­ber 2022. Er nið­ur­stað­an tal­in muna þyngja róð­ur Meloni mjög í að­drag­anda þing­kosn­inga sem fram fara á Ítal­íu á næsta ári.

Líkt og ríkj­andi stjórn­ar­flokk­ar á Ís­landi hafa gef­ið til kynna, um fyr­ir­hug­að þjóð­ar­at­kvæði hér á land­i, um að­ild­ar­við­ræð­ur við ESB, hef­ur Meloni lagt áherslu á að nið­ur­staða at­kvæða­greiðsl­unn­ar hafi ekki áhrif á stöðu rík­is­stjórn­ar­inn­ar og að hún muni halda áfram í emb­ætti óháð nið­ur­stöð­unn­i.

„Við höld­um áfram“

Eft­ir að nið­ur­stað­an varð ljós lýsti Meloni því yf­ir að rík­is­stjórn­in muni virða nið­ur­stöð­una. „Ítal­ir hafa val­ið og við virð­um nið­ur­stöð­una. Við höld­um áfram eins og við höf­um alltaf gert, af ábyrgð, ein­urð og virð­ingu fyr­ir ítölsku þjóð­inni og Ítal­íu,“ sagði Meloni í mynd­bandi á sam­fé­lags­miðl­um eft­ir að nið­ur­stað­an varð ljós.

Stjórn­mála­skýrend­ur segja að þótt Meloni segi ekki af sér, veiki nið­ur­stað­an hana. Á því leiki eng­inn vafi. Mik­ið hafi ver­ið gert úr nánu sam­bandi henn­ar við Trump og stríð hans í Ír­an sé óvin­sælt sem og þær verð­hækk­an­ir sem það vald­i. Nið­ur­stað­an sýni óá­nægju fólks.

Und­an­far­in miss­eri hef­ur hins veg­ar ver­ið mik­ill hiti í lands­mönn­um vegna al­þjóða­mála. Ítal­ir eru upp til hópa ekki hrifn­ir af Don­ald Trump en Meloni hef­ur ver­ið einn af nán­ustu banda­mönn­um hans í álf­unn­i. Hækk­andi verð­lag vegna stríðs­rekst­urs hans í Íran, hef­ur ekki bætt úr skák.

Raun­ar hafa marg­ir Ítal­ir átt erfitt með að kyngja ut­an­rík­is­stefnu rík­is­stjórn­ar­inn­ar, allt kjör­tíma­bil­ið, ekki síst í af­stöðu til Ísra­els­manna og stríðs­ins á Gaza en Ítal­ir hafa mikla sam­úð með Palest­ínu­mönn­um.

Hörku­tól á heima­velli en ólíkindatól í alþjóðastjórnmálum

Þrátt fyr­ir ósig­ur í þjóð­ar­at­kvæða­greiðsl­unni hef­ur Meloni not­ið mik­ils per­sónu­fylg­is á Ítal­íu. Hún mælist gjarn­an með í kring­um 40 pró­senta fylg­i, sem er óvenju­legt á Ítal­íu, þar sem óstöð­ug­leiki og tíð stjórn­ar­skipti hafa ein­kennt stjórn­mál­in.

Meloni hef­ur náð þannig tök­um á ítal­skri póli­tík að ekki hef­ur ríkt jafn­mik­ill póli­tísk­ur stöð­ug­leiki í land­inu frá stofn­un ítalska rík­is­ins ár­ið 1946.

Giorgia Melon­i, fyrsta kon­an til að gegna stöðu for­sæt­is­ráð­herra á Ítal­íu, þyk­ir bæði slæg og föst fyr­ir. Hún sló ítalskt hraða­met þeg­ar rík­is­stjórn henn­ar var mynd­uð haust­ið 2022. Þrír hægri flokk­ar standa að stjórn­inn­i. Hægri­s­inn­aði íhalds­flokk­ur Meloni sjálfr­ar, Ítal­íu­bræð­ur, sem bygg­ir á fasísk­um grunn­i, hægri popúlist­arn­ir í Norð­ur­banda­lag­inu und­ir for­ystu Sal­vini Matteo og flokk­ur Sil­vio Berlus­coni heit­ins, Forsa Ital­i­a.

Mynd­un stjórn­ar­inn­ar var ým­ist lýst sem mik­illi hægri sveiflu í ítölsk­um stjórn­mál­um eða fyrstu öfga­hægristjórn Ítal­íu síð­an fas­ist­um var hafn­að í kjöl­far seinni heims­styrj­ald­ar­inn­ar.

Hin 48 ára Meloni varð fræg þeg­ar hún setti of­an í við sjálf­an Sil­vio Berluconi í fjöl­miðl­u­m, þeg­ar stjórn­ar­mynd­un­ar­við­ræð­ur stóðu yf­ir. Eitt­hvað var Berlusconi pirr­að­ur yf­ir því að koma ekki til greina sem ráð­herra­efni og lýsti efa­semd­um um Meloni í fjöl­miðl­u­m. Meloni sendi Berlusconi pillu á móti og sagði með­al ann­ars að henn­ar stjórn yrði hlið­holl NATO og hlið­holl Evr­ópu. „Þeir sem eru ósam­mála því verða ekki með­.“

Flók­in jafn­væg­is­list milli Trump og Evr­ópu

Meloni og Don­ald Trump eru skoð­ana­systk­in um marg­t, deila svip­aðri sýn á inn­flytj­enda­mál og þjóð­ern­is­hyggju og hafa bæði andúð á flestu sem kennt er við woke.

Súrn­andi sam­skipti Trumps og Evr­ópu hafa hins veg­ar sett Meloni í erf­iða stöð­u. Hún hef­ur ver­ið treg til að gagn­rýna Trump op­in­ber­lega og það hef­ur kom­ið henni í bobba heima fyr­ir og gert henni erfitt fyr­ir á vett­vangi ESB.

Þrátt fyr­ir að Giorgia Meloni sé al­mennt tal­in með í þeim hópi sem kennd­ur er við öfga­hægri öfl í Evr­ópu og telj­ist hlið­holl Don­ald Trump Banda­ríkja­for­seta, er hún ekki öll þar sem hún er séð og mörg­um hef­ur reynst erfitt að átta sig fylli­lega á henn­i.

Mun­ur­inn á Meloni og flest­um öðr­um sem kennd­ir eru við öfga­hægri stefnu í Evr­ópu, er af­staða henn­ar til Rúss­lands. Meloni skil­ur að Rúss­land er ógn við Evr­ópu og þar skil­ur á milli henn­ar og til dæm­is Vikt­ors Or­bán, for­sæt­is­ráð­herra Ung­verja­lands, sem hef­ur lengi átt ná­in tengsl við Rússa.

Næst­ráð­andi Meloni í rík­is­stjórn henn­ar, Matteo Sal­vin­i, á hins veg­ar meira sam­eig­in­legt með Vikt­ori Or­bán, með­al ann­ars af­stöðu til Rúss­lands.

Þótt Meloni hafi ver­ið ólík­inda­tól í sam­skipt­um sín­um við leið­toga ESB hef­ur hún hvergi nærri ver­ið jafn­erf­ið og Vikt­or Or­bán. Meloni er ein­arð­ur stuðn­ings­mað­ur Úkra­ínu og hef­ur til að mynda mælst til þess að á með­an Úkra­ína er ekki að­ild­ar­ríki að NATO, sam­mælist að­ild­ar­ríki banda­lags­ins um að Úkra­ína skuli njóta vernd­ar 5. gr. stofnsátt­mála NATO, líkt og um að­ild­ar­ríki væri að ræða. Þannig fái land­ið þær ör­ygg­is­trygg­ing­ar sem það þurfi á að halda þar til það verði full­gild­ur að­il­i.

Meloni hef­ur þannig reynt að halda jafn­vægi í af­stöðu sinn­i, bæði til Trumps og til ut­an­rík­is­stefnu Evr­ópu og það hef­ur að mestu slopp­ið til hjá henn­i.

Hún er í raun­inni hvorki full­kom­lega hlið­holl Trump né valda­mestu leið­tog­um Evr­ópu og það er hvort tveggja í senn, styrk­leiki henn­ar og veik­leik­i.