Samfylkingin er á mikilli siglingu eftir langa eyðimerkurgöngu. Flokksfólk lýsir gleði með góðan árangur en finnur fyrir vaxtaverkjum og hefur áhyggjur af málefnum sem komast ekki lengur að hjá flokknum. Flokksstarf er útrýmingarhættu segir prófessor.
Samfylkingin hefur farið í gegnum níu alþingiskosningar frá stofnun flokksins árið 1999. Allan fyrsta áratuginn var hún í nokkuð stöðugu fylgi í kringum 30 prósent, en svo hrundi fylgið og við tók heill áratugur eyðimerkurgöngu. Að því leyti má segja að Samfylkingin hafi farið verst út úr uppbroti fjórflokksins sem var skoraður á hólm af nýjum stjórnmálahreyfingum sem spruttu upp í kjölfar hrunsins.
Nú er Samfylkingin hins vegar á mikilli siglingu eftir að ný kynslóð tók við árið 2022. Er Samfylkingin aftur orðinn sá turn vinstra megin við miðju sem henni var ætlað að vera við stofnun?
Eiríkur Bergmann svarar því neitandi: „Nei nei, auðitað ekki, segir Eiríkur Bergmann prófessor í stjórnmálafræði. „Það er mikill meðbyr með Samfylkingunni núna. Þetta eru bara pendúlhreyfingar og oft er það nú meira svona rás tímans sem ræður þessu frekar en einhverjir leikendur á sviðinu,“ segir hann.
Þessu tengt:
„Samfylkingin var búin að ganga í gegnum alveg ofboðslega djúpan öldudal og var eiginlega búin að týna sér alveg og vissi ekki alveg hver hún var en rís núna upp sem þessi svona miðjusækni flokkur. „Iðnaðarkratar“ eins og það var kallað hér áður fyrr. Það er sú vídd sem hefur náð yfirhöndinni í flokknum.
Þessi hópur hefur auðvitað bara leitt Samfylkinguna í alveg nýjar hæðir. En tákn tímans er líka að slík staða helst ekki. Síðan bara blása vindarnir í aðrar áttir og þá fær enginn við neitt ráðið. Það er dálítið mikið þannig sem samtíminn er,“ segir Eiríkur.
Eftir þrjú ár á formannsstóli Samfylkingarinnar og tæpt ár í embætti forsætisráðherra telja flestir viðmælendur Gímaldsins Kristrúnu njóta trausts meðal flokksfélaga og eru almennt ánægðir með störf hennar út á við og gott gengi flokksins.
Öllum ber þó saman um að formaðurinn og hirð hennar haldi fast um stjórnartaumana. Til dæmis hafi orðið töluvert uppnám á landsfundi vegna „yfirtöku“ á málefnastarfinu með þeim afleiðingum að mál sem hafi verið hluti af grunngildum flokksins frá stofnun hafi ekki komist að, mál á borð við aðskilnað ríkis og kirkju, Evrópumál og umhverfismál. Þá er mörgum sárt um útlendingamálin.
Til að halda stjórn á flokksstarfinu beiti hirðin í kring um formanninn ungliðahreyfingu flokksins. Þannig hafi Samfylkingarfélagið i Reykjavík orðið fyrir miklum búsifjum nýlega þegar flestir fulltrúar félagsins voru felldir í kjöri í fulltrúaráð flokksins í Reykjavík, en það er sú stofnun flokksins sem ákveður með hvaða hætti er valið á lista fyrir borgarstjórnarkosningar. Ljóst sé að forystan hyggist hafa þar hönd í bagga en bæði ráðherra í ríkisstjórn og aðstoðarmaður forsætisráðherra hafi mætt á aðalfund fulltrúaráðsins með stóran hóp ungliða og tekið með því alla stjórn á fundinum.
Þá erfa margir „meðferðina“ á Degi B Eggertssyni, bæði í aðdraganda kosninga en ekki síður eftir að ljóst varð að Samfylkingin myndi leiða ríkisstjórn. Stuðningsfólk hans í flokknum telur hann vannýtta auðlind. Farsælla hefði til dæmis verið að nýta krafta hans og reynslu til formennsku í þingflokknum. Þar hafi hins vegar orðið fyrir valinu nýliði í stjórnmálum og mögulega hafi reynsluleysi hans átt þátt í hve erfiðlega gekk að semja um þinglok í sumar.
Þessar miklu sviptingar innan flokksins hafa vakið spurningar um gildi flokksstarfsins. Fólk sem er virkt í grasrótinni furðar sig á að það þyki fullkomlega eðlilegt í dag og jafnvel beinlínis kostur að nýtt fólk geti komið „inn af götunni“ og tekið stjórnmálaflokka bókstaflega yfir. Það sé litið hornauga að fólk „alist upp“ inni í flokkunum, taki þátt í starfinu og bjóði krafta sína fram fyrir hönd flokksins.
Eiríkur bendir á að flokkarnir séu ekki lengur sömu fjöldahreyfingar sem þeir eitt sinn voru. „Þannig að öflugir yfirtökuhópar geta bara náð yfirtökuvaldi á flokkunum,“ segir hann.
„Í eina tíð var litið á stjórnmálaflokka, sem ekki bara samkeppnisaðila um að fá kosna frambjóðendur inn í þing og sveitarstjórnir heldur líka sem lýðræðislegan vettvang í sjálfu sér. Lýðræði væri ekki bara iðkað í kosningum á fjögurra ára fresti heldur í allskonar samtali og félagasamtökum,“ segir Eiríkur. Stjórnmálaflokkarnir hafi verið í lykilhlutverki sem lýðræðislegur vettvangur þar sem fólk kom saman, tókst á um hugmyndir sínar, ræddi sig til niðurstöðu, myndaði bandalög og þjálfaðist til lýðræðisstarfa.
„Þetta var gríðarlega mikilvægt og í raun grunnurinn að hinu frjálslynda lýðræðiskerfi Vesturlanda. Þetta er mikið breytt núna,“ segir Eiríkur.
Upp hafi runnið tímabil þar sem gert var lítið úr starfi innan stjórnmálaflokka. „Það var uppnefnt þannig að fólk væri bara að raða stólum til þess að fá þingsæti að launum seinna. Þetta væru bara klíkur og að sumu leyti hlegið út af borðinu sem alvarlegur vettvangur. Afleiðingin af því niðurrifi í umræðunni blasir núna við okkur. Að stjórnmálaflokkarnir eru ekki sá lýðræðislegi vettvangur sem þeir áður voru heldur meira svona eins og samtök frambjóðenda og að því leyti meira eins og skeljar utan um inntakið sem einu sinni var innan þeirra.“
Eiríkur segir að þetta kerfi stjórnmálastarfs í landinu hafi byrjað að brotna upp á eftirhrunsárunum. „Það voru lengi vel á Íslandi þessir fjórir flokkar, hinn svokallaði fjórflokkur, sem bauð upp á starfsemi af þessum toga og síðan er þessi fjórflokkur skoraður á hólm af nýjum samtökum frambjóðenda,“ segir hann og heldur áfram:
„Í kjölfarið brotnar smám saman upp þetta kerfi og þá er eins og virðið í því að vera fjöldahreyfing og alvöru stjórnmálaflokkur gufi bara upp og við sviðinu taki ný samtök frambjóðenda, samtök sem eru allt eins bara smíðuð rétt fyrir kosningar, yfirleitt undir forystu einhvers öflugs leiðtoga.“
Í stað þess að halda sínu striki með sitt flokksstarf hafi gömlu flokkarnir í raun leitað í sama farveg og nýsmíðarnar, hætt að vera fjöldahreyfingar sem buðu fram sitt forystufólk sem stóð fremst meðal jafningja, urðu í raun fylkingar utan um leiðtoga.
„Það var uppnefnt þannig að fólk væri bara að raða stólum til þess að fá þingsæti að launum seinna. Þetta væru bara klíkur og að sumu leyti hlegið út af borðinu sem alvarlegur vettvangur“
„Þetta er auðvitað bara mjög mikil breyting og auðvitað hefur einhverjum þeim þroska lýðræðis sem tók áratugi að koma á, því hefur á einhvern hátt bara verið kastað út og kannski barninu verið fleygt út með baðvatninu,“ segir Eiríkur.
Gímaldið hefur annars staðar fjallað um sálarlíf Sjálfstæðismanna en þeir virðast taka nýkjörnum formanni sínum með nokkrum fyrirvara. Þeir liggja hins vegar ekki á skoðunum sínum um formann Samfylkingarinnar, þegar nafnleynd er lofað. Flestir viðurkenna að hún sé öflugur stjórnmálamaður, sumir eru beinlínis fullir aðdáunar. Hún sé röggsöm og henni hafi tekist að hreinsa til í flokknum sínum, bæði hvað varðar mannskap og málefni án þess að missa flugið. Haldi hún vel á spöðunum verði hún í aðalhlutverki í íslenskum stjórnmálum næstu tíu til fimmtán ár.
Aðrir telja Kristrúnu þó hafa verið heppna með tímasetningu. Hún hafi gengið inn í ákveðið gat í pólitíkinni og slæm staða Sjálfstæðisflokksins hafi hjálpað henni.
Hún njóti þess hins vegar á yfirstandandi kjörtímabili að mæta lítilli andstöðu frá vinstri í þinginu og því sé í raun óreynt hvernig hún tekst á við mótlæti. Einn viðmælandi orðaði það þannig að mikilvægasta verkefni flokksins núna sé að halda Vinstri grænum í skefjum. Það þýði hins vegar að leyfa þurfi róttækum sjónarmiðum og umhverfisverndarsinnum að blómstra innan flokksins í samkeppni við iðnaðarkratana.
Þær standa ef til vill frammi fyrir sama verkefninu, formennirnir tveir, en Guðrún hefur talað fyrir því að sameina fjölbreytta flóru hægrisins aftur undir kjörorðinu stétt með stétt.
Eiríkur lýsir hins vegar efasemdum um þau markmið enda slíkar breiðfylkingar liðin tíð.
„Hugmyndir um hina víðfeðmu kirkju, að stjórnmálaflokkurinn hafi breiðan faðm og þar séu margar ólíkar vistarverur þar sem fólk með ólík sjónarmið nær saman um ákveðin grundvallargildi, þetta er að mörgu leyti bara liðin tíð í íslenskum stjórnmálum, nánast hvar sem þú stígur niður í flóru stjórnamálaflokkanna og eru auðvitað bara einhverskonar tákn samtímans. Ekki bara á Íslandi heldur mun víðar. Við hugsum ekki lengur um stjórnmálaflokka sem stórt mengi hugmynda þar sem margar raddir fá að hljóma í einu heldur eru þeir orðnir miklu þrengri hugmyndalegur vettvangur og miklu meiri krafa um einsleitni. Þess vegna er flokkakerfið að brotna upp.“
We often send out our newsletter with news and great offers. We will never disclose your data to third parties and you can unsubscribe from the newsletter at any time.
Unfortunately, we’re unable to offer free samples. As a retailer, we buy all magazines from their publishers at the regular trade price. However, you could contact the magazine’s publisher directly to ask if they can send you a free copy.
You can create a new account at the end of the order process or on the following page. You can view all of your orders and subscriptions in your customer account. You can also change your addresses and your password.
No, you don’t have to create an account. But there are a few advantages if you create an account.
You never have to enter your billing and shipping address again
Find all of your orders, subscriptions and addresses in your account
Download invoices of your orders
No, we don’t have a physical store location at the moment. We accept only orders through our online shop and we’re shipping all orders with the Swiss Post Service. Please visit our shipping section for more details.
From time to time you will find us at design fairs and popup markets in Switzerland. Subscribe to our newsletter and you’ll receive the latest news.